Wereldwijd is ophef ontstaan over de openingsceremonie van de Olympische spelen in Parijs. Een parodie op het Laatste Avondmaal van Leonardo da Vinci waarbij drag queens de apostelen spelen, zorgt voor kritiek van conservatieven. Maar is deze kritiek wel terecht?
Volgens biograaf Walter Isaacson was Leonardo da Vinci homoseksueel. Hij trouwde nooit en omringde zich door jonge mannen, waaronder zijn beroemde leerling Salai. In 1476 werd Da Vinci zelfs opgepakt en beschuldigd van sodomie, een 15e eeuwse term voor homoseksualiteit. Als homoseksualiteit in de 15e eeuw geaccepteerd zou zijn, dan was Da Vinci misschien de beroemdste homoseksueel van zijn tijd geweest.
Mary Beth Edelson – Some living American women artists
Hanneke Lathouwers – Laatste Avondmaal – Foto: Hanneke Lathouwers Fotografie
Olympische spelen
Je vraagt je daarom af wat Da Vinci zelf zou hebben gedacht van de viering van inclusiviteit en seksuele vrijheid tijdens de opening van de Olympische spelen in Parijs. In de scene stond DJ Barbara Butch centraal. Butch is een an LHBTQ+ icon die zichzelf een “liefdesactivist” noemt. Om haar heen stond een groep dragqueens, een trans model en een halfnaakte zanger. De organisatie zag de scene als een viering van diversiteit met een knipoog naar de Franse mode en de Franse gastronomie.
De katholieke kerk zag dit anders. In hun ogen was de openingsceremonie een regelrechte bespotting van het christendom. De scene lijkt een verwijzing naar het Laatste Avondmaal, één van de belangrijkste Bijbelverhalen. Genderfluïditeit en seksuele vrijheid liggen bovendien gevoelige binnen de katholieke kerk. Veel christenen ervaren het afbeelden van apostelen als drag queens daarom als beledigend. Toch is het niet de eerste keer dat het Laatste Avondmaal, een fresco met 13 witte mannen, wordt gebruikt om aandacht te vragen voor diversiteit.
Yasuma Morimura – het Laatste Avondmaal
Tavares Strachan – the First Supper (Galaxy Black)
Laatste Avondmaal
In 1972 al maakte Mary Beth Edelson een collage waarin ze de apostelen verving door portretten van vrouwelijke kunstenaars. Het was een protest tegen de dominantie van mannen in de kunstwereld. De Nederlandse fotografie Hanneke Lathouwers maakte recent nog een foto waarin vrouwen van verschillende afkomsten de plaats van de apostelen innemen. Andere kunstenaars gebruiken het Laatste Avondmaal van Da Vinci juist om aandacht te vragen voor culturele diversiteit. In de versie van de Oegandese kunstenaar Paul Ndema nemen Afrikaanse politici de plek in van de apostelen. Vorig jaar stond een groot beeld van Tavares Strachan nog op het binnenplein van de Royal Academy in London. Rondom de Ethiopische keizer Haile Selassi plaatste hij 12 figuren die belangrijk zijn geweest in de strijd tegen het racisme.
Ook Andy Warhol parodieerde het schilderij van het Laatste Avondmaal. In zijn werk uit de jaren 80 staat reclame voor motoren en andere consumentenproducten tussen de apostelen. Warhol’s boodschap is duidelijk: de religie van de 20e eeuw is de consumptiemaatschappij. Daarnaast maakte hij versies van het Laatste Avondmaal in regenboogkleuren. Het was de tijd dat de AIDS-epidemie veel slachtoffers maakte onder homoseksuelen. Warhol zag in het Laatste Avondmaal een analogie met de bijeenkomsten van homoseksuele mannen, die mogelijk voor het laatst aanwezig zouden zijn.
Religie of mythologie?
Maar laten we nog eens goed kijken naar de opening van de Olympische spelen. Op het einde van de performance komt de Griekse god Dionysos in beeld, de god van de wijn. En wie beter kijkt, ziet nog meer mythologische verwijzingen. Lijkt de man rechts niet op Neptunus? De vrouw met de bloem in de hand zou weleens de Griekse godin van de landbouw Demeter kunnen zijn. En is de kroon van DJ Barbara Butch niet een verwijzing naar de zonnestalen van zonnegod Apollo? Het lijkt dus op een feestmaal van de Olympische goden.
Het tableau vivant is een verwijzing naar het schilderij het Feest van de Olympische Goden van Jan van Bijlert uit het Musée Magnin in Dijon. Van Bijlert maakte het schilderij rond 1640. Zijn compositie doet denken aan een Christelijk Laatste Avondmaal. Apollo zit op de plaats van Jezus, maar het tafereel speelt zich af in de wolken en niet op aarde. Je zou het kunnen zien als een 17 eeuwse parodie op het Laatste Avondmaal!
De Olympische opening toont dus een Grieks bacchanaal en niet het Laatste Avondmaal van Leonardo da Vinci. De makers maken dus niet het Christendom belachelijk, maar vieren een Olympisch feestje vol diversiteit.
Opening Olympische spelen Parijs (rechts)