//
u leest...
Tentoonstellingen

God’s woord als entertainment?

Ferdinand Bol - Echtpaar in een landschap

Ferdinand Bol – Echtpaar in een landschap

Er waren miljoenen kijkers voor the Passion, Guus Kuijers’ Bijbel voor Ongelovigen is een verkoopsucces, kortom de bijbel is hot! Museum het Catherijneconvent brengt daarom een tentoonstelling met Nederlandse schilderkunst waarop Bijbelverhalen staan afgebeeld. Maar net als de EO en Guus Kuijer vertaalden de schilders de verhalen naar hun eigen tijd, omgeving en inzichten. De Bijbel als verspreider van het geloof of is God’s woord puur entertainment?

In Genesis staat beschreven hoe Isaak trouwt met Rebekka en een tweeling krijgt, Esau en Jakob. Esau was een impulsieve wildebras en Jakob een volgzame verstandige zoon. Esau was de oudste en daarmee de erfgenaam en opvolger van Isaak. Maar Jakob verzint een list om het eerstgeboorterecht te krijgen. Deze scene staat afgebeeld op een schilderij van de Rotterdamse schilder Hendrick Sorgh. In een typisch Hollands 17e eeuwse boerderij zijn op de voorgrond etenswaren te zien.

Jakob en Esau
Glimmende kroppen kool, gevogelte en een goed gevulde fruitmand, het lijkt wel een stilleven. De Bijbelse vertelling verplaatst zich naar de achtergrond, Esau en Jakob schudden elkaar de hand ter verzegeling van de verkoop van het eerstgeboorterecht. Wat is er gebeurd? Jakob heeft een heerlijke linzenschotel bereid en Esau heeft honger. ‘Wat heb ik aan het eerstegeboorterecht?’, zegt Esau in Genesis 25:32. Dus verkoopt hij zijn recht voor een bord eten. Vaak wordt deze scene uitgelegd als een waarschuwing voor materiële verleidingen die op de loer liggen. Misschien is dat ook wel de reden dat Henrick Sorgh de etenswaren heeft geschilderd. Of zocht hij gewoon een excuus om een mooi boereninterieur te kunnen schilderen?

Hendrick Sorgh - Esau en Jakob

Hendrick Sorgh – Esau verkoopt zijn eerstgeboorterecht

Het is een vraag die vaak terugkomt bij de tentoonstelling “Thuis in de Bijbel” in het Catherijneconvent. Een winterlandschap van Bruegel, een ruziënde menigte van Jan Steen of een Antwerps stadsgezicht van Gillis Motsaert, in alle schilderijen wordt een Bijbelverhaal afgebeeld. Maar het lijkt meer te gaan om andere dingen dan het religie. De Bijbelse taferelen zijn meer een manier om andere dingen te kunnen schilderen, zaken die dichterbij het dagelijks leven staan zoals cafés, landschappen of stadsgezichten.

Menselijke interpretatie
Na de verkoop van het eerstgeboorterecht gaat het verhaal van Jakob en Esau nog verder. Guus Kuijer vertelt dit in zijn Bijbel voor Ongelovigen. Isaak is op het eind van zijn leven oud en blind geworden en moet zijn opvolger zegenen. Volgens de Statenvertaling wordt Isaak hierbij de in de luren gelegd door Rebekka en Jakob. Jakob trekt Esau’s kleren aan, brengt een wildgebraad dat door Esau gemaakt zou zijn. Jakob doet zich dus voor als Esau en krijgt zo Isaak’s zegen. Guus Kuijer houdt er een andere interpretatie op na. Isaak vindt dat Jakob de betere opvolger zou zijn om over zijn land en volk te regeren. In de Bijbel voor Ongelovigen voeren Rebekka en Jakob hun list wel uit, maar heeft Isaak goed in de gaten dat hij in de maling wordt genomen. Al heel kort nadat Esau terugkwam van de jacht, staat het wildgebraad al voor zijn neus. Esau zou dit nooit zo snel hebben kunnen klaarmaken. Maar omdat hij Jakob de betere opvolger vindt, speelt Isaak het spelletje mee en zegent Jakob. Als het bedrog aan het licht komt omdat Esau later binnenkomt, speelt Isaak de vermoorde onschuld en doet alsof hij in de maling is genomen.

Het is een vrije interpretatie van het bijbel verhaal. Net als in de schilderijen van de 17e eeuw, wordt het bijbel verhaal niet gebruikt als middel om religie te verspreiden. Maar als mooi verhaal waarin de kunstenaar op zoek gaat naar de menselijke gedragingen en psyche. De Bijbels verhalen worden hiervoor door de makers aangepast en omgezet in hun eigen afbeelding of eigen verhaal.

Pieter Bruegel II - Volkstelling in Bethlehem

Pieter Bruegel II – Volkstelling in Bethlehem

Thuis in de Bijbel
Museum het Catherijneconvent adverteert met de tentoonstelling als een manier om mensen opnieuw te laten kennismaken met de bijbel. De verhalen zijn immers niet meer zo bekend als vroeger. Maar door juist de schilderijen te kiezen waar de bijbelverhalen meer zijn gebruikt als middel om het menselijk gedrag en het dagelijks leven te laten zien, slagen ze hier maar ten dele in. We zien vooral Nederlandse landschappen en 17e eeuwse taferelen, dan dat we Bijbelverhalen beter leren kennen. De bijbel blijkt een perfecte manier om naakten, drinkgelagen en andere ‘verboden’ onderwerpen te kunnen afbeelden.

Toch is het bijzonder om te zien dat de Bijbel in 2014 weer volop in de aandacht staat, terwijl de kerken leeglopen. The Passion, Guus Kuijer en ook deze tentoonstelling in het Catherijneconvent laten de rijkdom van de verhalen zien. Het lijkt misschien nieuw dat Guus Kuijer de verhalen vertelt zonder een religieuze boodschap, maar eigenlijk deden de Nederlandse kunstenaars dit al in de 17e eeuw. Dat maakt de tentoonstelling “Thuis in de Bijbel” ook interessant voor ongelovigen.

// Thuis in de Bijbel
Museum Catherijneconvent, Utrecht
t/m 10 augustus 2014

//Bijbel voor Ongelovigen
Guus Kuijer (drie delen beschikbaar)
Uitgeverij Athenaeum

Blikvangers4.009 //Vensters bezoekt jaarlijks de belangrijkste tentoonstellingen in Nederland en brengt verslag uit op de website. Daarnaast kijken we ook regelmatig over de grens en bezoeken we tentoonstellingen in België, Duitsland, Frankrijk en Engeland. Een overzicht van alle verslagen is hier te vinden.

Gerelateerde berichten
Kunstbijbel
Bruegel, Memling en Van Eyck

Reacties

2 gedachtes over “God’s woord als entertainment?

  1. Zoals bijbelse verhalen tijd- en cultuurgebonden zingeving van leven weergeven, zo kunnen ME-ers en wij niet anders dan de zingeving uit die bijbelse verhalen tijd- en cultuurgebonden weergeven. In de vanzelfsprekende christelijke contekst van de ME en laat ME deed men dat met het grootste gemak en komt daarbij ook actuele verwijzing naar bijbelse zingeving tot uitdrukking. In de niet meer vanzelfsprekende gelovige wereld van nu is dat niet meer zo vanzelfsprekend en probeert men bijbelse verhalen, zoals bij the Passion, te redden met het moderne geweld van moderne film- en televisievormgeving, die letterlijk oude bijbelse verhalen herhaalt. De vraag is of bijbelse zingeving voor onze tijd dan nog duidelijk blijft? En..hoelang bijbelse verhalen in onze consumptiemaatschappij zo nog mee gaan en hoe zinnig ze dan nog zijn?

    Geplaatst door joost tibosch sr | 4 juni 2014, 11:03
  2. Zelf ben ik ervan overtuigd dat de beste weergave van bijbelse zingeving in onze tijd gegeven kan worden door de moderne historische en literaire bijbelwetenschappen. die oude literaire vormgeving en oude zingeving kunnen ontwarren. De studie van de oude literaire legegrafverhalen maakt ons bv duidelijk dat “verrijzenis” geen feitelijk letterlijk historisch verslag is van een uit zijn graf komende Jezus. In die verhalen wordt dat ook nergens gezegd. Wel vind je de geloofstaal, dat je hem niet bij een graf moet zoeken: “Hij is niet hier. God heeft hem uit de doden omhooggetrokken aan zijn rechterzijde”. En als God bezig is, zie je niets, kun je slechts geloven. Mensen, die hem kenden, vonden hem blijkbaar zo geweldig, dat zij op hun manier zeiden, dat hij en zijn manier van leven niet “kapot” te krijgen is. En hen kun je geloven of niet! Zo blijven de verhalen zinnig, zonder dat wij onze moderne hersens geweld aan moeten doen.

    Geplaatst door joost tibosch sr | 5 juni 2014, 11:14

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Archief

Like //Vensters op Facebook!

Abonneer je op dit blog en ontvang een e-mailbericht bij elke nieuwe post!

Doe mee met 368 andere volgers

Creative Commons License
Op dit werk is een Creative Commons Licentie van toepassing.
%d bloggers liken dit: