Wat blijft er over van de meridiaan van Parijs?

De Nederlandse kunstenaar Jan Dibbets ontwierp in 1994 een bijzonder monument voor François Arago. Hij maakte de meridiaan van Parijs zichtbaar met 135 kleine plaatjes in het asfalt. Het kunstwerk loopt dwars door Parijs langs het Observatorium en het Louvre. Maar dertig jaar later is het kunstwerk grotendeels verdwenen…

In de slotscènes van de film The Da Vinci Code rent Tom Hanks dwars door het centrum van Parijs. Hij volgt de bronzen plaatjes in de grond waarop ARAGO staat geschreven. Hanks volgt de meridiaan van Parijs, die van de Noordpool tot de Zuidpool dwars over de aarde loopt. De denkbeeldige lijn werd in 1809 opgemeten door de Franse natuurkundige François Arago. Tot 1914 diende de meridiaan als nulpunt voor alle Franse kaarten. Sindsdien wordt wereldwijd de Engelse tegenhanger, de meridiaan van Greenwich, gebruikt als internationale standaard voor tijdsberekening en navigatie.

Jan Dibbets

In de film lijkt het alsof de plaatjes met Arago’s nulmeridiaan al eeuwenlang in Parijs liggen. Maar in werkelijkheid zijn de Arago plaatjes redelijk recent. De Nederlandse kunstenaar Jan Dibbets won een prijsvraag om een monument voor Arago te maken. Hij bedacht de 135 bronzen ARAGO-plaatjes, die precies op de meridiaan van Parijs werden geplaatst. Zo werd de denkbeeldige nullijn van Parijs letterlijk zichtbaar gemaakt. In 1994, dit jaar precies 30 jaar geleden, plaatste de gemeente Parijs de bronzen plaatjes in het asfalt.

Philip Freriks schreef een boek over het bijzondere kunstproject van Jan Dibbets, waarin hij de locatie van de plaatjes beschrijft. Hij vermengt het verhaal van Arago en Dibbets met andere anekdotes door de stad, zodat een interessante wandelroute ontstaat. Ik liep deze zomer over de meridiaan van Parijs met het boek van Freriks in de hand. Startend bij de Périphérique in het zuiden van de stad liep ik in een rechte lijn naar het noorden.

Zoeken

Zelfs met het boek van Freriks in de hand, bleek het een hels karwei om de lijn van Arago te volgen. In de loop der jaren zijn er tientallen plaatjes verdwenen. Van de 135 plaatjes heb ik er in slechts 33 kunnen terugvinden (24%). Nog eens 20 plaatjes liggen op privé-terrein (Observatorium, Louvre, Ministerie van Onderwijs) en heb ik niet kunnen checken. Minstens net zo vaak kwam ik gaten in de grond tegen. De plaatjes die er hadden moeten liggen, waren losgeraakt of als souvenir meegenomen.

Maar nog vaker was er helemaal niets. De plaatjes waren verloren gegaan bij renovaties van het wegdek. Ik was er getuige van in de Jardin de Luxembourg. De weg lag opengebroken vanwege het plaatsen van nieuwe leidingen. Van achter de afzetting zag ik een brok bij een boom liggen. Zou dit een Arago plaatje zijn? Ik besloot een wegwerker aan te spreken. Enigszins verbaasd haalde hij de homp tevoorschijn. Inderdaad, het was het bronzen plaatje dat uit het asfalt was gedrild. Wat zou ermee gebeuren? De wegwerker dacht dat het plaatje zou worden teruggeplaatst. Maar of dat ook echt zal gebeuren?

Restauratie nodig

Van de 135 plaatjes heb ik van zeker 70 vastgesteld dat ze er niet meer waren, nog eens 6 plaatjes zijn überhaupt nooit geplaatst en 8 waren niet zichtbaar ivm wegopbrekingen of obstakels. Bijna driekwart (62%) van de plaatjes zijn dus in 30 jaar verloren gegaan. De extra aandacht voor monument dankzij het boek De Da Vinci Code van Dan Brown en de daaropvolgende film heeft niet mogen baten. De meridiaan van Parijs is in verval. Alleen gaten in de grond blijven achter als relikwie van het monument.

Het monument van Arago heeft dus een dringend een restauratie nodig. De verdwenen plaatjes moeten worden teruggeplaatst en beter beschermd tegen wegwerkzaamheden. Als er niet snel actie wordt ondernomen, zal het monument de komende jaren definitief verdwijnen. Tijd dus om Arago opnieuw onder de aandacht te brengen. Wie pakt de handschoen op?