//
u leest...
Kunstbijbel

de Besnijdenis van Jezus: Joods traditie in Christendom

Besnijdenis van Jezus – Lucas 2:21

Acht dagen na de geboorte van Jezus werd hij volgens de Joodse traditie besneden. De Bijbelse referentie naar deze gebeurtenis is extreem kort; slechts één zin in het evangelie van Lucas. Toch hebben verschillende kunstenaars werken aan de besnijdenis gewijd. Sommige artiesten plaatsen de scene in een tempel, anderen in een kerk en sommigen zelfs gewoon in de grot waar Jezus geboren werd. Vandaag aandacht voor de versie van Andrea Mantegna, de besnijdenis van Jezus in de tempel.

de Besnijdenis van Jezus - Andrea Mantegna

de Besnijdenis van Jezus – Andrea Mantegna

De besnijdenis van Jezus vond volgens het evangelie van Lucas 8 dagen na zijn geboorte plaats en daarom vieren de Oosters-orthodoxe kerken deze gebeurtenis op 1 januari. In de Rooms Katholieke kalender wordt de besnijdenis herdacht op 3 januari. Het zou geschiedkundig logisch zijn dat de gebeurtenis zich heeft afgespeeld in de stal of grot waar Jezus geboren is, toch beelden de meeste kunstenaars de scene af in een tempel. In het werk van Andrea Mantegna zien we centraal de hoge priester die de besnijdenis uit gaat voeren met rechts naast hem Maria met Jezus.

de Besnijdenis van Jezus - Andrea Mantegna (detail)

de Besnijdenis van Jezus – Andrea Mantegna (detail)

De andere aanwezigen bij de gebeurtenis zijn links van de priester Jozef en een hulpje die de instrumenten van de priester vasthoudt. Aan de rechterkant van het schilderij zijn Anna (Maria’s moeder) en een moeder met kind afgebeeld. Deze moeder en kind zijn mogelijk Elisabeth en Johannes de Doper. Bijzonder is hoe Mantegna de moeder-kind verhoudingen heeft afgebeeld op dit doek. Jezus lijkt bescherming te zoeken bij zijn moeder door haar vast te grijpen en zijn gezicht richting het hare te draaien. Het gezicht van Johannes de Doper wordt afgewend van het tafereel door zijn moeder. De liefde en zorg tussen moeder en kind is dan ook een belangrijk thema binnen dit werk.

de Besnijdenis van Jezus - Andrea Mantegna (detail)

de Besnijdenis van Jezus – Andrea Mantegna (detail)

Bijbelse verwijzingen
De besnijdenis is een Joodse traditie die in het hedendaagse christendom is vervangen door de doop. Het kannetje op de achtergrond lijkt hiernaar een verwijzing te zijn. Ook zien we Jozef een mandje vasthouden met daarin twee duiven, die zullen dienen als offer voor god. Volgens het oude testament dienen er bij de geboorte van een kind twee vogels te worden geofferd in de tempel. Meestal gebeurde dit overigens pas na 33 dagen als de moeder weer ‘puur’ was. Acht dagen na de geboorte lijkt wat vroeg, toch heeft Mantegna ervoor gekozen de vogels weer te geven. Het werk wordt dan ook weleens de presentatie van Jezus in de Tempel genoemd, een gebeurtenis die het christendom herdenkt op 2 februari. Grappig detail in dit werk is dat Jozef naar zijn eigen penis lijkt te grijpen, alsof hij meevoelt met wat Jezus staat te wachten.

de Besnijdenis van Jezus - Andrea Mantegna (detail)

de Besnijdenis van Jezus – Andrea Mantegna (detail)

Bovenin het werk zijn nog twee Bijbelse verwijzingen opgenomen door in twee reliëfs afbeeldingen van scenes uit het Oude Testament te tonen. Het wegsnijden van de de voorhuid werd gezien als een purificatie, het weghalen van een beetje zonde. De besnijdenis van Jezus is, evenals zijn doop, niet nodig om hem te reinigen van zonde. Jezus had immers geen zonde. Zijn besnijdenis was dan ook meer een teken van gehoorzamen aan de wetten van God. Vandaar dat rechtsboven Mozes is weergegeven met de tafelen waarop de 10 geboden staan. Linksboven zien we Abraham die Isaak wil offeren voor god, een van de verhalen uit het Oude Testament waarin het tot in het extreme aan God werd gehoorzaamd. Tegenwoordig wordt de doop nog steeds op deze manier uitgelegd. Het doopwater kan de zonden niet wegwassen, wel is het bevestiging van de verbintenis met God en een teken van gehoorzaamheid.

De besnijdenis van Jezus door Andrea Mantegna is te zien in het Uffizi museum in Florence.

Blikvangers.003 //Vensters stelt zijn eigen Kunstbijbel samen! Verspreid over het jaar staat Vensters stil bij christelijke feest en gedenkdagen en vertelt aan de hand van kunstwerken de verhalen uit het Nieuwe Testament. Lees met ons mee en ontdek de symboliek en de geschiedenis van de Bijbelse kunst! Kunstgeschiedenis Menu Zwartwit.018

Gerelateerde berichten
Kunstgeschiedenis: Renaissance
Geboorte van Jezus

Reacties

3 gedachtes over “de Besnijdenis van Jezus: Joods traditie in Christendom

  1. http://www.messiaanshetlevendwater.be/Werner%20Stauder/Bestanden%20studies/Kleur/099.%20De%20Reinigingswetten%20-%20T'harot%20-%20kleur%5B1%5D.htm

    In Leviticus staat toch wel wat anders over reinheid na geboorte zie alinea 2 in het stukje.
    Bij geboorte meisjes is de moeder 2maal zo lang onrein als bij jongens en minder vermogenden offerden vogels, de rijkeren een ram.

    verder geniet ik erg van de kunsthistorische kant van deze site.
    vriendelijke groet

    Rob D

    Geplaatst door Rob.Destellirer | 5 januari 2014, 12:54
  2. Het besnijdenisverhaal met zijn “zegeningen” in de eerste hoofdstukken van Lukas is ook een typisch joodse verwijzing naar het oude joodse verhaal over Jakob=Israel=Jezus=leerlingen van Jezus én Ezau=Edom=Johannes de Doper=leerlingen van Johannes de Doper, waar de oude blinde Isaak alleen over Jakob de zegen kon uitspreken, nadat die het eerstegeboorterecht aan Ezau ontfutseld had (Gen 27). Als de zwangere moeders Elisabeth en Maria voorafgaand elkaar tegenkomen in het verhaal “springt” de eerstkomende Johannes ook op in de schoot van zijn moeder, zoals ook verteld wordt dat de tweeling Ezau en Jakob in de schoot van hun moeder “sprongen”. In het geboorteverhaal van die twee hield laatstgeborene Jakob het voetje vast van de eerstkomende Ezau maw. was Jakob Ezau de eerstgeborene al te slim af (Gen 25,19vv). Zo gaven de eerste christenen op typisch joodse manier en in de discussie met de leerlingen van de populaire Johannes de Doper aan dat zij als “laatstkomende” toch “het gezegende Israel”, het betere jodendom, waren.

    Geplaatst door joost tibosch sr | 6 januari 2014, 11:28

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Archief

Like //Vensters op Facebook!

Abonneer je op dit blog en ontvang een e-mailbericht bij elke nieuwe post!

Doe mee met 395 andere volgers

Creative Commons License
Op dit werk is een Creative Commons Licentie van toepassing.
%d bloggers liken dit: