Tentoonstellingen

Giacometti en de kunst van vergelijken

In Volterra, een klein plaatsje in de Italiaanse Bergen van Toscane, is een prachtig museum waarin de kunst van de Etrusken te zien is. Volterra was een belangrijke stad voor dit cultureel ver ontwikkelde volk dat in de eeuwen voor het begin van onze jaartelling in het gebied ten noorden van Rome leefde. Dit kleine museum in Volterra is nu hofleverancier van een tentoonstelling in Parijs waar de kunst van de Etrusken zij-aan-zij staat met de moderne sculpturen van de Italiaanse kunstenaar Alberto Giacometti.

Giacometti was gefascineerd door oude culturen zoals de byzantijnen, de egyptenaren en de etrusken. De expositie in de pinacotheque van Parijs probeert aan te tonen dat hij zich door de Etrusken liet inspireren voor zijn langgerekte dunne beeldhouwwerken.

L’Ombre du Soir

Hoogtepunt in deze vergelijking is het Etruskische beeld L’Ombre du Soir uit de 3e eeuw voor Christus. Dit bronzen sculptuur toont een langgerekte man en was niet eerder uitgeleend door het Museum voor Etruskische Kunst in Volterra. Het beeld behoort tot de absolute topstukken van de Etruskische kunst en wordt hier zij-aan-zij gepresenteerd met een langgerekt beeld van Giacometti.

Het is de laatste jaren erg in om kunstwerken uit verschillende periodes en stromingen met elkaar te vergelijken. Op het moment van schrijven zijn er in Nederland meerdere van dit soort exposities te zien (Degas-Rembrandt, Rijksmuseum, Dali-Vermeer, Mauritshuis). Het mooie van deze exposities is de nieuwe blik op bekende werken die vergelijkingen kunnen opleveren. Tegelijkertijd bestaat het risico dat de vergelijkingen te ver gezocht zijn en hierdoor kant-noch-wal raken.

Ook bij de expositie van Giacometti en de Etrusken dreigt deze valkuil. Of Giacometti namelijk echt zo geinspireerd was door de Etrusken als de makers van de tentoonstellingen ons proberen te doen geloven, is sterk de vraag. Giacometti heeft Volterra voor zover bekend pas laat in zijn leven bezocht, maar kwam eerder in aanraking met de Etruskische kunst tijdens een grote expositie in het Louvre in 1955. Zijn eerste langgerekte dunne beelden maakte Giacometti echter al in 1947 en bovendien was de beroemde Ombre du Soir helemaal niet op de Louvre expositie aanwezig. Giacometti heeft in zijn geschriften bovendien nooit specifiek geschreven over de Etrusken. Ook tijdens een recente retrospectieve tentoonstelling van Giacometti in het Centre Pompidou (2007) zijn de Etrusken niet genoemd. De meeste getoonde Etruskische kunst in de tentoonstelling heeft bovendien niets te maken met het werk van Giacometti. De talloze grafmonumenten en tombes zijn prachtig, maar niet lang, niet dun en niet van brons.

L’Homme qui marche – Giacometti

De overeenkomst tussen L’Ombre du Soir en het werk van Giacometti mag dan fragrant zijn, de expositie is een beetje ver gezocht. Toch is hij inhoudelijk van grote kwaliteit. Topstukken uit de grafkunst en kleine beeldhouwwerken van de Etrusken zijn overgekomen uit Volterra en ook van Giacometti zijn prachtige beeldhouwwerken inclusief zijn wereldberoemde ‘Homme qui marche’ present.

Voor mij persoonlijk – ik kende het kleine museum in Volterra en bezocht recent de Giacometti tentoonstelling in het Centre Pompidou – bood de tentoonstelling weinig nieuws omdat de gemaakte vergelijking in het water viel. Maar mocht dat voor u anders zijn, dan is de kwaliteit van het werk nog altijd een redden om de tentoonstelling te bezoeken.

Tegelijkertijd wordt het langzaam tijd dat musea zich gaan beseffen dat een vergelijking meer is dan alleen het naast elkaar plaatsen van kunst. Voor een goede vergelijking moet een basis bestaan die de vergelijking justificeert. Pas dan komen de kunstwerken goed tot hun recht en kan de vergelijking hun kracht versterken.

Giacometti & de Etrusken
Pinacotheque de Paris – Metro Madeleine
t/m 8 januari 2012

Tentoonstellingen

4 reacties op “Giacometti en de kunst van vergelijken

  1. De kunst van het vergelijken. Fraai uitgewerkt.
    De Groene Amsterdammer had een artikerl over Degas-Rembrandt van ongeveer deze strekking.

    • Bedankt voor je reactie Laila!
      Dat artikel was mij niet bekend, eens kijken of ik het nog te pakken kan krijgen. Het verbaasd me niet dat meer critici deze mening hebben als je de wildgroei in dit type tentoonstellingen van de laatste tijd ziet.

  2. Giacometti: dan krijg ik altijd zin om een ijzerdraadje te pakken en met was te bekleden …
    ik moet het maar eens snel gaan doen !

  3. Hans Koenders

    Het beeld l’ombre du soir heb ik al mogen zien in de jaren 60 van de vorige eeuw in het rustieke museum van Volterra met de Romeinse cijfers voor elke kamer en de veelheid van graftombes. Ik ben er daarna nog 2 x geweest.

    Werk van Giacometti ontmoette ik later. Vanaf het begin heb ik de de romantische associatie met de slanke figuur van de Etrusken gemaakt. Toch zal hij zelfstandig zijn beelden hebben gemaakt. Het is net als met kosmopolitische sprookjes: bepaalde thema’s vind je overal ter wereld terug.

    Nu, november 2015 is in het Van Gogh Museum de mooie (vind ik) tentoonstelling Munch : Van Gogh. De parallellen komen mij soms wat gekunsteld voor…. maar er is wel een goed verhaal en de musea Van Gogh en Munch hebben daar wel goed over nagedacht. Ze introduceren een discussie die ons als bezoekers actief maakt en extra laat genieten van de schilderijen van beiden, die ik magnifiek vind.

    Kortom: vanuit mijn romantiek is Giacometti beïnvloed door dat ene beeld uit Volterra…… Ik hou best van sprookjes (;-))

    Hans Koenders
    Enschede

    PS: mocht iemand dit lezen: In musea Enschede en Zwolle presenteren we tot en met 3 januari 2016 schilderijen van Turner en passende entourage………..

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: