Uncategorized

Waar is de Beagle?

De Beagle is vertrokken! Al op 1 september verliet het schip de haven van Plymouth, maar pas gister was de eerste TV uitzending van dit prestigieuze project van de VPRO. We maakten kennis met de opvarenden en zagen het schip het ruime sop kiezen. Nu is het wachten op de eerste wetenschappelijke experimenten aan boord die ongetwijfeld volgende week te zien zullen zijn.

De eerste uitzending zagen we vooral de problemen die het schip had om de satelliet werkend te krijgen. Uiteindelijk zal dat dan toch gelukt zijn, want de beelden kwamen gewoon onze huiskamer binnen. Het is voor het project uiteraard van groot belang dat de satelliet blijft werken om een constante verbinding via onder meer de internetsite te kunnen garanderen.

Maar ook om te bepalen waar het schip zich bevindt worden tegenwoordig satellieten gebruikt, het zogenaamde GPS systeem dat tegenwoordig ook in bijna iedere auto te vinden is. In de tijd dat Darwin echter op de Beagle zat, was dit nog heel anders. In die tijd werd er gebruik gemaakt van ‘chronometers’, dit zijn uiterst precies lopende klokken. Door namelijk de tijd in de thuishaven te vergelijken met de tijd op het schip, kon de positie worden bepaald.

Het was dan ook belangrijk dat de klokken op het schip precies op tijd liepen, want anders zou je fouten maken met je koersbepaling. In 1707 had de Engelse marine de Fransen belangrijke nederlagen toegebracht op zee tijdens de Spaanse successieoorlog. Maar op de terugweg naar Engeland waren vervolgens vier van de vijf schepen vergaan, doordat de schepen aan de grond waren gelopen. Ze zaten westelijker dan gedacht werd.  Tijdsbepaling was dus van levensbelang!

de Stad Amsterdam, het schip van de VPRO TV-serie

Huygens
De eerste die een uiterst precieze klok wist te vervaardigen was Christiaan Huygens. Hij ontwierp een mechanisme waarbij een zwaaiende slinger de wijzers in beweging zette. Door het gebruik van zogenaamde ‘wangen’ wist hij bovendien de slingeruitslag te corrigeren. Het zorgde voor de eerste nauwkeurige klok ter wereld en hij publiceerde zijn vindingen in het boek ‘Horlogium’.

Al snel werd de klok een groot succes en ontwierp Huygens ook nog een horloge waarbij hij de slinger verving voor een veer. Ondanks dat dit mechanisme minder precies was dan zijn slingeruurwerk, werd ook zijn horloge een groot succes.

Toch waren de problemen voor de marine hiermee niet opgelost. Het slingeruurwerk kon niet functioneren op een schip vanwege de vele bewegingen van het schip. Het horloge was niet precies genoeg om een specifieke plaatsbepaling mogelijk te maken. De Britse regering loofde daarom een prijs uit voor de uitvinder die een precies uurwerk ontwierp dat op zee zou werken.

  
christiaan huygens (links) en john harrison (rechts)

Harrison
Pas 100 jaar na de uitvinding van Huygens’ slingeruurwerk zou de Engelse klokkenmaker John Harrison een klok ontwerpen die bestendig was tegen bewegingen, temperatuursverschillen en vochtigheid. Het ontwerp lijkt qua grootte voornamelijk op Huygens’ horloge, een instrument waarvan men nooit had gedacht dat het goed genoeg zou zijn voor navigatie.

Het was het 4e ontwerp van Harrison dat de beloning van Britse regering won. Vervolgens verbeterde hij dit ontwerp nog eenmaal. Deze laatste versie, de H5, zou uiteindelijk eeuwen lang de basis zijn voor alle scheepsklokken over de hele wereld. Op de Beagle waarmee Darwin zijn wereldreis maakte moeten meerdere van dit soort chronometers aanwezig zijn geweest.

Maar tegen de tijd dat Darwin op het schip zat, waren er ook andere manieren om de positie te bepalen. Onder meer door de afstand tot de maan te berekenen met behulp van een octant. Gelukkig zijn dat soort berekeningen tegenwoordig niet meer nodig om de plaats van het schip te bepalen. Tenminste, als de satelliet het doet…

12 reacties op “Waar is de Beagle?

  1. meneer_opinie

    Ik geloof dat ik het voor het eerst in twintig jaar jammer vind dat ik geen TV heb. Dat is nou een programma dat ik wel zou willen zien.
    Nou heb ik wel effe een paar detailvraagjes: Wanneer vond Huijgens nou ook al weer het slingeruurwerk uit? Dat was toch ruim voor 1707? En zou een toenmalig uurwerk werkelijk zo nauwkeurig zijn dat ze een verschil van een paar kilometer konden meten en dus zandbanken konden ontwijken? Het valt me niet mee om dat voetstoots aan te nemen.
    Overigens zijn GPs-en geweldige appararten, ik gebruik ze op dit moment dagelijks bij mijn werk, samen met GIS-software om landgebruik in kaart te brengen. Vreselijk leuk werk.

  2. Jeroen de Baaij

    meneer opinie, Huygens publiceerde Hrologium in 1658, de afwijking van zijn uurwerken zal maximaal enkele minuten paar maand geweest zijn. Dit was dus niet nauwkeurig genoeg. Maar zoals gezegd, Huygens klokken konden dus niks functioneren op zee.
    De chronometers van Harrison daarentegen waren zeer precies en hadden een foutmarge van enkele seconden per maand.
    Ik geloof overigens ook dat het in 1707 niet een verschil was van slechts enkele kilometers. Volgens mij mochten deelnemers aan de wedstrijd van de Britse regering er een halve graad naastzitten, dat komt ongeveer overeen met 50 kilometer.
    De uitzendingen van de VPRO zijn overigens via het internet terug te kijken (http://beagle.vpro.nl), zodat je ook zonder TV mee kan genieten!

  3. Mooi, Heer Jeroen, vooral de passage over het slingeruurwerk op zee. Ik heb wel zo’n vermoeden dat niet alle slingeruurwerken maar ook vele andere dingen èn mensen danig van slag waren… 😉
    Overigens heeft de VPRO geweldig uitgepakt met deze uitzendingen, net zoals de Gids, met extra Darwin bijlagen. Bij die omroep valt altijd wel wat te genieten.

  4. (Ja dat krijg je dan: haastige spoed is zelden goed…)
    Overigens heeft mijnheer Jeroen een aardig nieuw Hoofd. 😉

  5. meneer_opinie

    Jeroen, bedankt voor de aanvullende info. Nu nog een snelle internetverbinding en meneer Opinie is helemaal het heertje.
    Overigens ook nog even dit: GPS werkt ook met klokken, maar dan heel nauwkeurige. Dus aan het principe van plaatsbepaling is de afgelopen 350 jaar niks veranderd, het is alleen wat nauwkeuriger geworden.

  6. a c t u a l i t y

    Hallo Jeroen .. Long Time ago !!
    met Uw Artikel kun je er de Klok
    op gelijk zetten met Uw Precieze
    Artikelen… die ooit nog de
    Geschiedenis zullen halen……….
    Groet a Vous , et Au révoir..
    En ik heb er vorige week in
    mijn actuality aandacht besteed…
    Want ze hebben een Ei-fossiel
    gevonden op een Portugees Eiland..

  7. Zelfstandig journalist

    Zouden de bemanningsleden die oude methoden om je plaats te bepalen nog weten toe te passen op dit ultramoderne schip?

  8. Smokey Robbinson

    Een lust om te lezen en een lust voor het oog met deze mooie foto`s. Elke aflevering kan zo in een fotoblogboek.
    Ik vind dat portret van John Harrison grappig met dat klokje zo achteloos in z`n hand:)))

  9. Een mooie bijdrage, met de verwijzing naar het VPRO-project met de enorme rijkdom die er achter zit.
    Toevallig zat ik laatst bij natuurkundigen te snuffelen, waar ik eiegenlijk niets van afweet en ook niet veel van begrijp.
    Vincent Icke heeft een canon van natuurkundigen geschreven en er is een actie: Wie was de grootste natuurkundige.
    Volgens hem is dat Huygens en dat vind ik enorm spannend.
    Wie was Huygens?
    Het liefst lees ik dan een biografie van die man.
    Nieuwsgierigheid als menselijke drijfveer:-)

  10. Een blog met ingrediënten waar ik van houd (geschiedenis, uitvindingen, ontdekkingen), dus smakelijk geconsumeerd. Ga uiteraard de serie volgen. Eindelijk weer eens een kwaliteitsproduct.

  11. Jeroen de Baaij

    Heer Johan, de uurwerken zullen inderdaad redelijk van slag zijn geweest, haha
    Joshua, bedankt voor je prachtige reactie. Ik heb inderdaad over het ei gelezen en kom daar zeker op deze plaats nog eens op terug!
    Zelfstandig journalist, ik ben bang van niet, zeker omdat het grootste deel van de bemanning niet eerder zo lang op zee is geweest
    Smokey, dat klokje was me inderdaad ook opgevallen, grappig hè
    Laila, Huygens was inderdaad een grote wetenschapper die zich met van alles heeft bezig gehouden, zo maakte hij bijvoorbeeld zijn eigen telescopen en microscopen. Daarmee ontdekte hij bijvoorbeeld de ringen en een maan van saturnus!
    Klaverblad, bedankt voor je reactie!

  12. Een heel mooi blog en gretig gelezen. Ik zat al sinds begin dit jaat te azen op die site van de VPRO. Ze zijn dus blijkbaar nu pas van start gegaan, mooi om te weten. Ik las dat ze aan ‘de Stad Amsetrdam’ een nieuwe zeevlo ontdekt hebben (?).
    Groet,

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: