//
u leest...
Uncategorized

1695 – de Berlusconi van de Lage Landen?

De afgelopen weken worden de kranten geteisterd met berichten over de Italiaanse president Silvio Berlusconi. Vandaag publiceerde de Spaanse krant El Pais foto’s van rondborstige schaars-geklede dames op het landgoed van de altijd goedlachse Italiaanse voorman. In eigen land mochten deze foto’s niet gepubliceerd worden omdat Berlusconi als mediatycoon dit soort publicaties verbiedt.

Eerder deze maand werd bekend dat Italië als enig West-Europees land niet langer wordt gerekend tot de staten met volledige persvrijheid. Er heerst een soort ‘schijnvrijheid’ waarin de pers officieel wel volledige vrijheid heeft, maar in de praktijk gehinderd wordt. In Nederland en Engeland hebben we een soortgelijke situatie gekend onder Stadhouder Willem III of zoals de Engelsen zeiden King William the Third.

We gaan terug naar het jaar 1695, Willem III is aan de macht als stadhouder van Holland, Zeeland, Utrecht, Gelderland en Overijssel en is tevens koning van Engeland, Ierland en Schotland. Willem voert gedeeltelijke persvrijheid in door de kranten niet langer te verplichten alle publicaties op voorhand te laten controleren door de staat. Citeren van uitspraken gedaan in het parlement blijft verboden evenals laster.

De machthebbers waren echter helemaal niet blij met de vrijheid die de journalisten opeens hadden en dus werden er allerlei inventieve manieren bedacht om de kranten dwars te zitten. Mocht Meneer Berlusconi meelezen, dan raad ik hem aan op te letten. Wie weet kan hij nog wat ideetjes aan zijn eigen trucenlijst toevoegen.

Zo was het te allen tijde mogelijk om journalisten, drukkers en bronnen van artikelen op te pakken en achter de tralies te zetten in afwachting van een aanklacht. Meestal bleek bij nader onderzoek dan dat de zaak werd geseponeerd, maar dan had iemand toch alweer dagen soms weken vastgezeten. Hiervoor werd uiteraard geen vergoeding betaald.

Als inderdaad een drukker of uitgever werd opgepakt, werd meestal ook meteen de hele drukpers en letterzetterij in beslag genomen. Hierdoor was het ook niet mogelijk dat anderen de drukkerij tijdelijk overnamen. Mocht het toch tot een proces komen dan was een drukker tevens handenvol geld kwijt aan zijn verdediging. Een drukker bedacht zich dus wel even voordat hij een kritisch artikel plaatste.

Om de journalistiek verder te ontmoedigen werd in Engeland in 1712 een belasting op alle kranten en tijdschriften ingevoerd. Binnen één jaar ging het grootste deel failliet en de overgebleven kranten werden zo duur dat ze maar voor een beperkt publiek bereikbaar bleven. De dorpsomroepers vierden weer hoogtij.

De kranten werden ondertussen wel steeds handiger in het omzeilen van de regelgeving. Zo werden er toch citaten uit het parlement geplaatst, maar zonder de vermelding van de namen van de sprekers. Deze werden alleen aangeduid met initialen. Toen ook dit werd verboden, ging de krant ‘the Gentleman’s Magazine’ over op het beschrijven van vergaderingen in het denkbeeldige land Lilliput dat uiteraard heel veel leek op de besluitvorming in Engeland. Ook dit werd op den duur verboden.

Hoe het toch nog allemaal goed kwam met de persvrijheid, vraagt u zich misschien af? Een belangrijke rol is in dit proces weggelegd voor de rechterlijke macht. In de loop van de 18e eeuw werden namelijk steeds minder journalisten veroordeeld. Daniel Defoe, de schrijver van Robinson Crusoe maar tevens journalist, werd meerdere malen gevangen gezet tussen 1703 en 1730. Maar na 1750 kwamen dit soort veroordelingen eigenlijk nauwelijks meer voor.

Natuurlijk waren er meer factoren die ook de rechterlijke macht een duwtje in de rug gaven. Zo was Willem de derde in 1750 allang geen koning meer van Engeland. Bovendien wisten de ideeën van de Verlichting de tijdsgeest te veranderen. De persvrijheid werd langzaam een belangrijke waarde in de prille democratie.

In Italië zal er opnieuw een gevecht moeten plaatsvinden om persvrijheid een belangrijke waarde te maken. Misschien dat ook daar de rechterlijke macht een handje kan helpen?

the Gentleman’s Magazine werd pas in 1731 opgericht, de kop is door mij dan ook vervalst om het overeen te laten komen met de titel van het artikel. De afbeelding van de vorst is een schilderij van Willem 3, de maker heb ik niet weten te achterhalen.

Reacties

13 gedachtes over “1695 – de Berlusconi van de Lage Landen?

  1. Goed zeg dat je daar vanuit Frankrijk over schrijft. Het is hier zo’n italiaanse toestand. Nu moeten we via Spanje vernemen wat er op de bewuste foto’s staat. Daar schijnt ook de ex-minister van buitenlandse zaken van de Tsechische republiek in z’n blootje op te staan met een zwarte censuurstreep over z’n gezicht. Toch is hij herkend (???) door zijn vrouw n.b.
    Het wordt alsmaar gekker. Wel lacht Berlusconi iets minder breed dan vroeger en maakt ook minder ‘leuke’ grapjes. Wellicht begint het tot hem door te dringen dat er iets fout gaat?
    Bedankt dat jij er zo’n waardig artikel over schrijft.
    Groet,

    Geplaatst door pierra | 6 juni 2009, 00:04
  2. Voorbij Frankrijk … so far so good 😉

    Geplaatst door kuifje simon | 6 juni 2009, 00:14
  3. l`Histoire se repète dus Jeroen
    Goeie vergelijking gemaakt en dito bijdrage!
    "Goedlachs", ja hij lacht wel voortdurend maar het lijkt of hij z`n mond niet dicht kan krijgen. Zo`n akelige bevroren lach.

    Geplaatst door Smokey Robbinson | 6 juni 2009, 00:42
  4. Persvrijheid in Italië heeft volgens mij nooit bestaan, maar ik kan me vergissen. In Nederland laat de persvrijheid ook nog wel wat te wensen over. Beschrijvingen over hachelijke situaties in Indonesië zijn in de niet commerciële berichtgeving ook nog steeds niet welkom. Hoe zou dat toch komen?

    Geplaatst door Thera | 6 juni 2009, 00:54
  5. Een interessant artikel.
    Schrijf je altijd zo?

    Geplaatst door Jim Hasenaar | 6 juni 2009, 01:17
  6. Geweldige titel! Vooral ook omdat mij pesoonlijk nogal stoort dat ‘iedereen’ altijd net doet of maffia, rare toestanden, schijnheidligheid, enz. enz. typisch – en alleen maar – Italiaans zijn. Echte persvrijheid bestaat in feite nérgens en wat ervoor doorgaat, heeft overal ter wereld een eigen gezicht. Volgens mij in ieder geval…
    ciao,
    Maria-dolores

    Geplaatst door maria-dolores | 6 juni 2009, 06:24
  7. Niets nieuws onder de zon dus:-)
    Goed verhaal.

    Geplaatst door Anoniem | 6 juni 2009, 08:18
  8. Een helder artikel.

    Geplaatst door laila | 6 juni 2009, 12:16
  9. Mijn gedachten gaan bij deze kop naar Berlusconi-fan en Lage Landen-man Pim Fortuyn..

    Geplaatst door Maria Trepp | 6 juni 2009, 13:40
  10. Wat geweldig dat er zo uitbundig gereageerd wordt op deze bijdrage! Dank aan allen en hieronder nog water persoonlijke reacties.
    Pierra, wordt er nu dan veel aandacht aan de foto’s besteedt in de Italiaanse media, na de plaatsing van El Pais? Of leeft het nog steeds maar matig in Italië? Het lijkt me reuze interessant om te zien hoe zoiets wordt bericht daar.
    Smokey, ik ben het helemaal met je eens, die lach van Berlusconi is inderdaad erg gemaakt en daardoor akelig.
    Thera, ik ben helaas niet helemaal op de hoogte van de precieze geschiedenis van de persvrijheid in Italië. Maar het is in ieder geval beter geweest dan nu, lange tijd hebben ze namelijk wel onder het kopje persvrij gestaan bij de VN. Nu dus niet meer.
    Jim, Ik schrijf op verschillende manieren afhankelijk van het doel van de tekst en het publiek. Maar ik zal proberen hier vaker op deze manier te schrijven! 😉
    Maria-Dolores, ik denk dat je helemaal gelijk hebt. Thera geeft ook al aan waar de zwakke punten van Nederland liggen en zo heeft iedere gemeenschap zijn eigen dingen waar niet over geschreven wordt.
    Maria, Pim Fortuyn wist dan ook als geen ander de media te bespelen. Maar volgens mij heeft Pim nooit geprobeerd de persvrijheid te beteugelen.
    Ook alle anderen bedankt voor hun reacties!

    Geplaatst door Jeroen de Baaij | 6 juni 2009, 18:56
  11. Prima stuk Jeroen, ik denk dat we in deze periode er in Europa (inclusief Nederland) er goed aan doen om het historische besef op te poetsen. Op veel fronten kan dat geen kwaad.

    Geplaatst door sprakeloos | 6 juni 2009, 19:13
  12. Ach ach, mijn reactie is in het vuur van de letterzetteryen vervlogen…
    Wat ik nu geschreven had weet ik niet meer, beste auteur Jeroen. Iets van dat ook ik al had gezocht naar de maker van deze Willem, maar hem nergens kan vinden. En, dat die meneer SB uit I. (de lachende ijsbeer) maar beter op Antarctica zou kunnen wonen, op de plaats waar onze toekomstige Willem ook al was. Dat is beter voor ons allen en zeker voor hem. Ver weg van al zijn dubieuze activiteiten…

    Geplaatst door Johan HvD | 7 juni 2009, 21:29
  13. sprakeloos, ik doe regelmatig mijn best om wat geschiedenis op te duikelen. Ik ben blij dat je het waardeert!
    Johan, het blijft allemaal nog een beetje wennen met het nieuwe VKblog, ook ik moet vaak reacties meerdere malen versturen voordat ze daadwerkelijk geplaatst worden. Ik vind het een eer dat je nogmaals bent teruggekomen om te reageren.
    Mocht SB uit I; echt naar Antartica gaan, dan hoop ik dat de pinguins de macht over hun eigen tv-stations weten te behouden.

    Geplaatst door Jeroen de Baaij | 7 juni 2009, 22:30

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Archief

Like //Vensters op Facebook!

Abonneer je op dit blog en ontvang een e-mailbericht bij elke nieuwe post!

Doe mee met 403 andere volgers

Creative Commons License
Op dit werk is een Creative Commons Licentie van toepassing.
%d bloggers liken dit: