//
u leest...
Onder de Loep

Der Wanderer über dem Nebelmeer van Friedrich


Het is misschien wat makkelijk om Caspar David Friedrich’s “Der Wanderer über dem Nebelmeer” te nemen als voorbeeld van de Romantiek. Toch kies ik ervoor om dit doek te bespreken. De belangrijkste reden hiervoor is dat ik het werkelijk een prachtig schilderij vind, vooral door het contrast tussen rust en onrust in het werk.

Op de achtergrond zie je een onbewogen berglandschap met daarvoor de nevel en het onrustige water van het meer. Voor dit landschap heeft Friedrich op een rots een man geplaatst die we van achter zien. Hij kijkt heel rustig uit over het meer, maar aan zijn huiding ziet de toeschouwer dat de man waarschijnlijk van binnen helemaal niet zo rustig is. Dat contrast vind ik prachtig.

Friedrich gebruikt in het doek een paar ‘trucs’ om landschap en hoofdpersoon met elkaar te verbinden. Ten eerste laat hij de man van de achterkant zien zodat je als toeschouwer wil weten waar de man heenkijkt. Ten tweede laat hij alle lijnen in het schilderij naar de man toelopen. Er bevindt zich een soort middelpunt van het schilderij in het jasje van de man. De heuvels op de achtergrond, de rots waarop de man staat en de vouwen in de kleding lopen naar dit punt toe.

Romantiek
In de Romantiek ging de kunstenaar op zoek naar de menselijke emotie en gebruikt daarbij vaak de natuur, omdat deze niet (of in ieder geval zo min mogelijk) is aangetast door menselijk handelen. Het is dus de meest ‘pure’ omgeving. Vooral in de werken uit de Duitse romantiek speelt de natuur dan ook een grote rol.

Caspar David Friedrich staat bekend om zijn prachtige landschappen waarbij bergen en mist een terugkerend thema zijn. In “Der Wanderer über dem Nebelmeer” herkennen we deze twee ingrediënten en worden ze gebruikt om de hoofdpersoon een emotionele lading mee te geven. Het is dan ook een schoolvoorbeeld van een Romantisch schilderij.

Het gebruik van een ‘rückenfigur’ (van achter bekeken persoon) is voor Friederich een manier om dit effect te bereiken. Bovendien plaats hij de man zo centraal op het doek dat hetgeen de man ziet, gelijk is aan wat de toeschouwer ziet. De toeschouwer ziet tegelijk een man die over de natuur uitkijkt, als de natuur die door de man bekeken wordt, de dubbele laag wordt hiermee één.

Dit dubbele perspectief gebruikt Friederich vaker in zijn werken. Een bekend voorbeeld is “Frau am Fenster“ (links) waarin hij hiermee speelt door een meisje uit het raam te laten kijken. De toeschouwer is nu geneigd ook uit het raam te kijken, maar kan daar maar een klein deel zien van het landschap dat het meisje ziet. De nieuwsgierigheid wordt daarmee gewekt en maar ten dele bevredigd.

invloed
Deze interactie tussen hoofdpersoon en landschap heeft latere kunstenaars enorm geïnspireerd. Zo zien we in een werk van Dali uit 1925 (midden) hetzelfde tafereel. Ook hier ontstaat een spanning doordat we maar een deel van het uitzicht zien. Bij een doek van Magritte uit 1933 (rechts) zien we dat dit idee een surrealistische inslag heeft gekregen. De hoofdpersoon is vervangen door een schildersezel met een doek dat overloopt in het landschap. Hiermee zijn de twee lagen weer één geworden.

Er zijn ook kunstenaars die door “Wanderer über dem Nebelmeer” zijn geïnspireerd en op dezelfde manier een ‘rückenfigur’ in een emotioneel geladen landschap hebben gebruikt. De kunstenaars kiezen er vaak voor om iemand te tonen zonder dat je als toeschouwer hetzelfde blikveld hebt als de hoofdpersoon. Voorbeelden zijn “Reflection” van de symbolist Odilon Redon (links) en “the Watcher” uit 1914 van de Ierse landschapsschilder Paul Henry (rechts).

Der Wanderer über dem Nebelmeer is te zien in de Kunsthalle in Hamburg, Frau am Fenster hangt in de National Galerie in Berlijn, Personnage à une fenêtre van Dali hangt in het Museo Reina Sofia in Madrid en La Condition Humaine van Magritte is te vinden in the National Gallery of Art in Washington. Reflection van Redon en the Watcher van Henry zijn onderdeel van een privé collectie.

Blikvangers.005 In de serie ‘Onder de Loep’ staat steeds een kunstwerk centraal en wordt gekeken naar de positie van dit werk in de kunstgeschiedenis. Leer meer over deze topwerken en waarom ze zoveel invloed hebben gehad. Hier vind je het overzicht van alle bijdragen: Onder de Loep. Blikvangers.005

Reacties

11 gedachtes over “Der Wanderer über dem Nebelmeer van Friedrich

  1. Prachtige bijdrage! Ondanks je zuiderlijke escapade, toevallig de tentoonstelling in de Hermitage A-dam gezien met wat van zijn werk?
    Friedrich is voor mij als filosoof interessant. Je kunt hem goed duiden tegen de achtergrond van Hegels dialectiek, het Kantiaans sublieme en Schellings idee van de zinnelijke vorm van vrijheid. Maar goed, ik meen vooral te weten dat Friedrich streng katholiek was en vandaar ook het idee van wereldverzaking, afwending en niet te vergeten het katholiek emancipatoire tintje: kruisbeelden, kerkhoven, alles even desolaat e.d. 🙂 Mooie bijdrage i i g!Reactie is geredigeerd

    Geplaatst door Allerzielen1985 | 13 februari 2009, 00:21
  2. Schitterend blog. Jammer dat ik in deze reactieruimte geen illustraties kan plaatsen, want ik heb ook nog wat voorbeelden.
    Je maakt er veel werk van. Naast de studie en het leven/wonen in Parijs nog veel tijd over?

    Geplaatst door Theodorus | 13 februari 2009, 08:58
  3. Friedrich is voor mij romantiek, maar je links naar latere kunstenaars zijn heel interessant.Reactie is geredigeerd

    Geplaatst door antoinette duijsters | 13 februari 2009, 09:02
  4. Enige tijd geleden kwam Friedrich ook al in een tijdschrift ter sprake. Na lang te zijn verg(r)uisd, mag "het" (die stijl) kennelijk weer.

    Geplaatst door kuifje simon | 13 februari 2009, 11:24
  5. De Wandelaar over het Nevelmeer, Mijnheer Jeroen, is een mooie schets waarbij je op grote hoogte neigingen krijgt de diepte in te springen…
    Hetzelfde werk heb ik een aantal jaren terug eens gebruikt in één mijner bijdragen, op het andere weblog. Al weet ik nu niet meer precies waar het staat en hoe de zaak ineen steekt.
    Wanneer je er interesse in hebt, kan ik het wel eens opzoeken.
    Uiteraard had ik niet anders verwacht van een kunstkenner -in spé-, dat er opnieuw een goed vertelde bijdrage met passende illustraties tevoorschijn komt…
    (Ik zal eens overwegen of ik niet hier en daar enige mensen kan overhalen om uw artikelen aan te bevelen! ;))

    Geplaatst door Johan HvD | 13 februari 2009, 12:11
  6. Bedankt voor alle reacties. Ik heb helaas niet de mogelijkheid er uitgebreider op in te gaan, want mijn i-net verbinding is weggevallen. Ik sta nu bij een hot-spot in Parc Monceau en het is erg koud, dus reacties volgen nog!

    Geplaatst door Jeroen de Baaij | 14 februari 2009, 11:42
  7. Ach, ik heb met u te doen, meneer Jeroen, geen verbinding en geplaagd door koude. Neem toch vooral de tijd voor uzelve, wij, als lezers, wachten wel en leven met u mee, althans, ik…;))

    Geplaatst door Johan HvD | 14 februari 2009, 20:32
  8. Voorlopig is de verbinding nog steeds niet hersteld en dus zit ik nu maar even in een openbare bibliotheek. Nieuwe stukjes laten dus nog even op zich wachten, maar ik heb nu wel tijd voor een korte reactie
    Karl, de tentoonstelling in de hermitage is helaas aan mij voorbij gegaan.
    Theodorus, ik heb inderdaad nog wat vrije uurtjes die ik graag op deze manier invul
    Kuifje, alles komt terug, zo ook Friedrich 😉
    Johan, ik ben zeker benieuwd naar jou bijdrage over Friedrich, maar als het teveel moeite kost om het te vinden, dan snap ik dat ook hoor 😉

    Geplaatst door Jeroen de Baaij | 16 februari 2009, 13:34
  9. Jeroen, de betreffende bijdrage waar ik het over had, stelt niets voor. Maar ja, wanneer je wellicht zult denken, waarom kan ik die dan niet zien, http://dietschewarande.web-log.nl/dietschewarande/2006/11/absent.html is ‘ie.

    Geplaatst door Johan HvD | 17 februari 2009, 23:44
  10. In het Duits is ein Meer, een zee.En een meer is een See. Wat Friedrich hier bedoelt met Nebelmeer is een zee van nevels en wolken. Hoog in de bergen, boven de wolken,kun je het dal niet meer zien en zie een ‘zee’ van wolken en nevels.

    Geplaatst door huub | 10 mei 2016, 15:48

Trackbacks/Pingbacks

  1. Pingback: Kunstgeschiedenis: Venster op de Romantiek | // Vensters - 1 september 2015

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Archief

Like //Vensters op Facebook!

Abonneer je op dit blog en ontvang een e-mailbericht bij elke nieuwe post!

Doe mee met 395 andere volgers

Creative Commons License
Op dit werk is een Creative Commons Licentie van toepassing.
%d bloggers liken dit: