//
u leest...
Uncategorized

1916 – Slag aan de Somme

Nog altijd op zoek naar het effect van teksten op ons beeld van de geschiedenis, kijk ik deze keer naar de Eerste Wereld Oorlog. Aan de hand van gedichten, probeer ik te tonen hoe het beeld van de oorlog veranderde. Omdat ook film nu een rol begint te spelen, kijk ik ook naar beelden die de wereld over gingen.

Voornamelijk aan het begin van de “Great War”, maar ook tijdens de oorlog bestond er een sterk geromantiseerd beeld van de strijd. Het zou een korte oorlog worden, de soldaten zouden als helden terug komen en het was een manier om het saaie leven te verruilen voor een leven waarin je echt wat betekende. Als voorbeeld voor het beeld dat tijdens de oorlog aan het thuisfront bestond, kijk ik naar een gedicht van Jessie Pope dat in 1915 werd geplaatst in “the Daily Mail”.

When Gilbert’s birthday came last spring
Oh! How our brains were racked
To try to find a single thing
Our languid dear one lacked;
For, since he nestled at his ease
Upon the lap of Plenty,
Stock birthday presents failed to please
The Nut of two and twenty.
And so we bought to suit his taste –
Refined and dilettante –
Some ormolu, grotesquely chased;
A little bronze Baccante;
A flagon of the Stuart’s reign.
A ‘Corot’ to content him.
Well, now his birth’s come again,
And this is what we sent him.
Some candles and a bar of soap,
Cakes, peppermints and matches,
A pot of jam, some thread (like rope)
For stitching khaki patches.
These gifts our soldier write to say,
Have brought him untold riches
To celebrate his natal day
In hard-won Flander’s ditches.

Het gedicht zet een beeld neer dat koren op de molen is van de rekrutering. De boodschap is duidelijk: Om echt te kunnen genieten van het leven, moet je soldaat worden en gaan vechten in de oorlog. Om de “untold riches” te bereiken, moet je immers aan het front zijn.

In 1916 startten de Britten en de Fransen een grote slag bij de Franse rivier de Somme. Vanwege de overmacht aan troepen en materiaal, kon de slag nauwelijks verloren worden. Geoffrey Malins werd door de regering gevraagd om het beoogde Engelse succes van die slag te filmen. Het succes werd echter nooit behaald en 1 miljoen mensen verloren hun leven bij deze slag. In de bioscoop werden vervolgens alleen de gemoedelijke beelden getoond die vooraf aan deze slag genomen werden.

Men ziet soldaten die rustig een sigaretje roken en zich voorbereiden op de strijd (afbeelding links, klik op de afbeelding voor het filmpje). Maar er wordt in de bioscoop niet bijverteld, dat één uur later het grootste deel van de gefilmde troepen zijn omgekomen. Op de afbeelding rechts is een screenshot te zien van de scène die door de bioscoopbezoekers als zeer schokkend werd ervaren.

Achteraf weten we dat deze tweede scene is opgezet, de cameraman zou namelijk zelf geraakt zijn vanuit de positie van de camera en bovendien zien we in de laatste seconde van film een ‘slachtoffer’ comfortabeler gaan liggen en zijn hoofd naar de camera draaien. De beelden worden nu dan ook gezien als propaganda. Ze droegen bij aan het romantische beeld dat er van de oorlog onder de bevolking bestond.

 
beelden gemaakt in de somme gemaakt door geoffrey malins (klik op de afbeelding voor de filmpjes)

kentering
Pas na de oorlog toen de soldaten terugkwamen en bleek hoe erg het was geweest, draaide het beeld van de eerste wereldoorlog volledig om. Er werd op de eerste wereldoorlog terug gekeken als een wrede oorlog, waar de meest goddeloze verschrikkingen hadden plaats gevonden. De soldaten die het overleefden kwamen totaal gedesillusioneerd terug en hadden moeite om weer plaats te nemen in de maatschappij.

Met de soldaten kwam ook de poëzie terug die aan het front geschreven was. Zo ook de gedichten van Wilfred Owen, een soldaat die in de laatste dagen van de oorlog was gestorven. Owen’s gedichten werden pas na de oorlog gepubliceerd en geven een totaal ander beeld dan de gedichten van Jessie Pope. Hier de vertaling van zijn meest bekende gedicht, Dulce et Decorum est, over een gasaanval:

Zwaarbeproefd, kromgebogen als oude kerels,
Vloekten we ons hijgend hoestend door het slijk.
Achter ons verdween de gruwel van het front.
Voort ploeterden we, naar verder weg gelegen onderkomens.

Er waren er die lopend sliepen. Anderen, hun laarzen kwijtgeraakt,
Strompelden op bebloede voeten.
Uitgeput was iedereen, verstomd, niets ziend,
Doof zelfs voor de vlakbij neervallende gasgranaten.

Gas! GAS! werd er gebruld. Als de donder rukten we
Die rotmaskers net op tijd over ons hoofd.
Een kreeg het niet voor elkaar
En krijste vertwijfeld als een dier in nood.
Vaag zag ik door mijn beslagen glazen, in een dichte waas
Als onder water in een snotgroene zee, hoe hij verzoop.

Elke nacht droom ik van hem. Hij stort zich op mij, kokhalst,
snakt naar adem en verzuipt opnieuw. Machteloos kijk ik toe.

Jij zou ook eens in zo’n afgrijselijke droom,
Mee moeten lopen met de kar waarop hij toen werd afgevoerd.

Zien hoe hij aldoor zijn ogen opensperde,
Zijn mond open en dicht ging als bij een stomme vis,
En bij iedere gierende ademstoot moeten horen
Hoe het bloed omhoog borrelde uit zijn verrotte longen,
Als gore etter uit een verkankerde wond in een onschuldig lijf.

Mijn vriend, je zou het voorgoed uit je kop laten
Jonge jongens, hunkerend naar heldenroem,
Zo stomweg die godvergeten leugen wijs te maken:
Dulce et decorum est pro patria mori.

Het laatste deel van het gedicht kan gezien worden als een aanval op Jessie Pope, die de oorlog zo verheerlijkt had in zijn gedichten. Owen had er grote moeite mee dat in Engeland zo’n verkeerd beeld ontstaan was van de oorlog door dit soort publicaties.
In Duitsland was de situatie precies hetzelfde. De bevolking werd zich pas na de oorlog bewust van hetgeen zich had afgespeeld. Het beste voorbeeld hiervan is misschien wel het boek van Erich Remarque, “Im Westen nichts Neues”. Het werk verscheen in 1929 en ging over een groep schooljongens die naar het front vertrok en daar de zinsloosheid en de wreedheden van de oorlog meemaakten.

Al in 1930 werd het boek verfilmd door de Amerikaan Lewis Milestone en werd hetzelfde jaar nog beloond met Oscars voor Beste Film en Beste Regie. De film, All Quiet on the Western Front is een indringend document, waarin op sterke wijze het verschil wordt getoond tussen het leven aan het front en het beeld bij de bevolking. De film is voor onze hedendaagse begrippen langzaam, maar toch zeer indrukwekkend.

 

De film is tegenwoordig integraal online te bekijken (en te downloaden) en dat zou u echt eens moeten doen. De film heeft nog tientallen jaren de toon gezet voor de makers van oorlogsfilms. Bovendien geeft de film een goed beeld van het anti-oorlogsentiment zoals dat in Amerika leefde in de jaren 30. U kunt de film HIER vinden.

Het beeld dat van de Eerste Wereldoorlog dat ontstaan is door deze tweede golf publicaties na de oorlog, waaruit bleek dat het verschrikkelijk moest zijn geweest, bestaat nog altijd. De impact van deze oorlog is in veel landen nog altijd heel groot en de stroom publicaties die voortborduurt op dit tweede beeld blijft onverminderd.

Reacties

13 gedachtes over “1916 – Slag aan de Somme

  1. Hey Jeroen,
    mooi hoe je media en oorlog weet te verbinden. Zeker m.b.t. WO1 die in NL altijd een ondergeschoven kindje is geweest, niet in de laatste plaats vanwege ‘onze’ neutraliteit. Ook je onderscheiding in een 1ste en 2de golf, lijkt me instructief.
    De vraag is of veteranen uit WO 1 ook zelf deze verschillende perspectieven in zich vertegenwoordigden. Dat is natuurlijk wel een geheel andere vraag van een geheel andere orde. De broer van mijn overgrootopa vocht als luitenant aan Duitse zijde in die oorlog en is meermaals onderscheiden, maar of er ook heldenverhalen circuleerde, geen idee. Anyhow, dat heb je weer mooi voor elkaar 😉
    gr. KarlReactie is geredigeerd

    Geplaatst door Allerzielen1985 | 4 februari 2009, 00:34
  2. Geboeid gelezem. Mooi neergezet

    Geplaatst door pacopainter | 4 februari 2009, 09:07
  3. Zeer interessant en goed geschreven; ken je het proces inzake "shell-shock" ?

    Geplaatst door kuifje simon | 4 februari 2009, 11:03
  4. ‘Van het westelijk front geen nieuws’ is een indringende documentatie, zowel boek als film, van het gebeuren in ’14-’18.
    Er zijn meerdere schampere situaties, zoals dat het neutrale Nederland de vluchtende Belgen liever niet op bezoek had. Daartoe werden delen van het zuiden des lands keurig afgebakend met rollen prikkeldraad.
    Zomaar, een kleine bijkomstigheid.
    De (bewegende)beelden die je hebt neergezet, meneer Jeroen, zijn zelfs nu nog huiveringwekkend.Reactie is geredigeerd

    Geplaatst door Johan HvD | 4 februari 2009, 11:22
  5. @ Karl, dat is inderdaad een interessante vraag die je opwerpt, ik zou het niet weten. Bedankt voor je reactie weer!
    @ Paco, dank u!
    @ Kuifje, bedankt voor je reactie. Mooi ook dat je juist shell-shock noemt, juist na de WOI is het bestaan hiervan erkend. Voor veel militiairen kwam dit te laat, zij waren tijdens de oorlog al geëxecuteerd wegens desertie.
    @ Johan, bedankt voor je trouwe reactie, het is inderdaad verschrikkelijk hoe Nederland omging met de Belgen, in het begin werden ze nog hartelijk ontvangen, maar al snel probeerde de regering van ze af te komen, schande.

    Geplaatst door Jeroen de Baaij | 4 februari 2009, 20:12
  6. Bij het lezen van Engelse gedichten constateer ik keer op keer met bewondering en verbazing, dat in Engelse dichtkunst het rijm veel minder stoort dan in onze Nederlandse verzen. Maar in een gedicht als dat van Owen zou rijm de inhoud totaal ontkrachten.
    Van wat ik leerde over de eerste W.O. heb ik uit de lessen op school weinig onthouden.
    Helaas heb ik geen actuele versie Flash-Player.
    de titel van Remarques boek is overbekend, bij mij meer van de film dan van het boek. Beiden heb ik helaas )nog) niet gelezen cq. gezien. Van de auteur had ik nog nooit gehoord.
    Een waardevolle bijdrage, Jeroen.
    Misschien weet jij ook dat medeoprichter van ‘Der Blauwe Reiter’, Franz Marc, in de loopgravenoorlog is gesneuveld. Een jong kunstenaarsleven in de knop gebroken.

    Geplaatst door Ingrid van den Bergh | 5 februari 2009, 16:22
  7. T.g.v. mijn inlogprobleem kan ik mijn reacties niet redigeren; vandaar wat typefoutjes hierboven.
    Helaas kan ik (enkel uitgelogd) ook maar 1 puntje geven terwijl jij een veelvoud daarvan verdient met deze informatieve bijdrage.

    Geplaatst door Ingrid heeft problemen met inloggen | 5 februari 2009, 16:24
  8. Bedankt voor je uitgebreide reacties Ingrid, ik ben met één aanbeveling ook al heel tevreden hoor 😉
    De oorspronkelijke tekst van Owen (de Engelse) was overigens wel op rijm, ik heb me eigen helemaal niet gerealiseerd dat de vertaling dat niet was. Vandaar hierbij nog even het oorspronkelijke gedicht, dat in mijn ogen vele malen mooier en krachtiger is.
    Bent double, like old beggars under sacks,
    Knock-kneed, coughing like hags, we cursed through sludge,
    Till on the haunting flares we turned our backs
    And towards our distant rest began to trudge.
    Men marched asleep. Many had lost their boots
    But limped on, blood-shod. All went lame; all blind;
    Drunk with fatigue; deaf even to the hoots
    Of tired, outstripped Five-Nines that dropped behind.
    Gas! Gas! Quick, boys! – An ecstasy of fumbling,
    Fitting the clumsy helmets just in time;
    But someone still was yelling out and stumbling,
    And flound’ring like a man in fire or lime . . .
    Dim, through the misty panes and thick green light,
    As under a green sea, I saw him drowning.
    In all my dreams, before my helpless sight,
    He plunges at me, guttering, choking, drowning.
    If in some smothering dreams you too could pace
    Behind the wagon that we flung him in,
    And watch the white eyes writhing in his face,
    His hanging face, like a devil’s sick of sin;
    If you could hear, at every jolt, the blood
    Come gargling from the froth-corrupted lungs,
    Obscene as cancer, bitter as the cud
    Of vile, incurable sores on innocent tongues,
    My friend, you would not tell with such high zest
    To children ardent for some desperate glory,
    The old Lie; Dulce et Decorum est
    Pro patria mori.

    Geplaatst door Jeroen de Baaij | 5 februari 2009, 21:47
  9. Dank hiervoor, Jeroen. en ja, veel welluidender (al klinkt dit wat vreemd gezien de inhoud)

    Geplaatst door Ingrid HAD problemen met inloggen | 7 februari 2009, 09:27
  10. Interessant stuk, en toevallig ook mijn historisch interessegebied. Daarom wat tips waar je wellicht iets mee kan. In ‘The Outbreak of the First World War’ (p.181) schrijft de historicus Hew Strachan aan dat het enthousiasme voor de oorlog vooral gedragen werd (en geromantiseerd) door een deel van de geletterde middenklasse. Het overgrote deel van de Europese legers bestond echter uit landarbeiders. Deze groep reageerde veel minder ‘positief’ op de mobilisatie. Het historische beeld van een breed enthousiasme krijgen we omdat men vaak alleen teksten bekijkt bij de bestudering van de oorlog.
    (Aardig leesvoer: Forgotten Voices van Max Arthur, waarin een grote verzameling oral histories over dit onderwerp is opgenomen.)

    Geplaatst door St. Dekker | 7 februari 2009, 13:45
  11. Ik moet dit even laten weten.
    Het tweede filmpje waarbij de soldaten "over the top" gaan is niet echt gefilmd tijdens de slag. Als je goed kijkt zie je de man die "sneuveld"op een gegeven moment naar de camera kijken en gaat er eens goed voor liggen.
    Er zijn maar een paar filmpjes bekend die echt laten zien dat er soldaten sneuvelen.
    Bij het linker filmpje, deze is wel echt, op ongeveer 39 sec zie je iemand in het midden een beetje nonchalant liggen. Bij onderzoek is gebleken ( liplezen) dat deze persoon zegt dat hij blij is dat hij nu niet over the top moet.
    Verder alle hulde voor de aandacht voor de "forgotten war"Reactie is geredigeerd

    Geplaatst door Marcel Hoff | 31 maart 2009, 16:12
  12. Hallo Marcel, leuk om weer een nieuw iemand te begroeten op mijn blog. Ik wil je er echter even op wijzen dat de informatie die je geeft al vermeld staat in het bericht:
    "Achteraf weten we dat deze tweede scene is opgezet, de cameraman zou namelijk zelf geraakt zijn vanuit de positie van de camera en bovendien zien we in de laatste seconde van film een ‘slachtoffer’ comfortabeler gaan liggen en zijn hoofd naar de camera draaien."
    Toch bedankt voor je reactie!

    Geplaatst door Jeroen de Baaij | 31 maart 2009, 17:32
  13. Kijk eens op You tube naar de volgende docu: the real story of the battle of the somme.
    Hierin hebben de film helemaal uit geplozen.

    Mocht je nog meer info willen ga dan naar forumeerstewereldoorlog.nl

    Geplaatst door Marcel Hoff | 10 augustus 2012, 14:02

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Archief

Like //Vensters op Facebook!

Abonneer je op dit blog en ontvang een e-mailbericht bij elke nieuwe post!

Doe mee met 382 andere volgers

Creative Commons License
Op dit werk is een Creative Commons Licentie van toepassing.
%d bloggers liken dit: