Onder de Loep

de Maestà van Martini – Gotiek

 

Bij het woord Gotiek wordt meestal gedacht aan kerken met prachtige boogconstructies en kleurrijke glas-in-loodramen. Dat er ook een gotische stroming bestaat binnen de schilderkunst wordt vaak vergeten. Vandaag kijk ik naar een Italiaanse voorbeeld van de gotiek, namelijk een fresco van Simone Martini, de Maestà.

de Maesta
De Maesta is een fresco in het Palazzo Publico (stadhuis) van Siena uit 1315 en is ongeveer 10 bij 7,5 meter. Het stadhuis werd gebouwd tussen 1288 en 1310 en daarna werden verschillende kunstenaars gevraagd de zalen met fresco’s te versieren. De Maesta van Martini werd gemaakt in de raadszaal waar het stadsbestuur (de raad van negen) vergaderde. Door deze prominente plaats in het stadhuis werd getoond dat Maria via de raad van negen de stad regeerde.

Maria neemt op de fresco dan ook de meest prominente plaats in. Uiterst links van haar vinden we op de hoek Paulus die de overkapping vasthoudt en naast hem (vlnr) aartsengel Gabriël, Maria Magdelena, Johannes de evangelist en St. Catherina van Alexandrië. Rechts van Maria treffen we achtereenvolgens Barbara, Johannes de Doper, Agnes, aartsengel Michaël en Petrus.

Geknield vinden we de patroonheiligen van Siena: Ansano, Savino, Crescenzio and Vittore en twee engeltjes die Maria bloemen offeren. Een mooi detail is natuurlijk de stoel waarop Maria gezeten is. De achterkant hiervan is een mooi voorbeeld van het streven naar verticaliteit die de Gotische bouwkunst zou beïnvloed heeft. Zo zie je dat ook concepten uit de architectuur de schilderkunst beïnvloeden.

maesta van duccio   ognissanti madonna van giotto
links de maesta van duccio en rechts ognissanti madonna van giotto (klik op de afbeelding voor een vergroting)

Gotiek

In de schilderkunst wordt de Italiaanse Gotiek gekenmerkt door veranderingen die langzaam hun intrede doen in de Byzantijnse kunsttraditie. Één van deze nieuwe elementen is het perspectief. In de Maesta van Martini vinden we het perspectief terug door het gebruik van het overkappingdoek. Martini is niet de eerste die perspectief gebruikt, schilders als Duccio (links) en Giotto (rechts) waren hierin zijn voorbeelden. Het perspectief wordt in de Gotiek nog op gevoel geschilderd en is daardoor niet perfect. Pas in de Renaissance zou men de wiskundige wetten ontdekken die het juiste perspectief mogelijk maken.

Het idee van de Maesta, namelijk Maria als koningin omringd door vele belangrijke heiligen, heeft Martini ook overgenomen van Duccio. Duccio had 4 jaar eerder namelijk ook een Maesta gemaakt. De versie van Duccio is echter nog veel meer gebaseerd op de byzantijnse kunsttraditie die heerste in Italië.

De byzantijns christelijke kunsttraditie ging uit van de kracht van symbolen in het werk. Men vond het niet belangrijk of figuren realistisch waren, het herkenbaar maken van de individuen door bijvoorbeeld attributen was genoeg. Als we naar de Maesta kijken van Duccio (hierboven) zien we dan ook dat het gezicht van Maria bijna gelijk is aan de gezichten van de engelen op de achterste rij. De figuren hebben geen persoonlijkheid en lijken allemaal op elkaar.

Het eerder genoemde streven naar realisme wordt eigenlijk pas bij Simone Martini voor het eerst gevonden. Martini probeert iedere figuur zijn eigen gezicht te geven en heeft ook bij het schilderen van de kleding gezocht naar een minder statische weergave. Martini heeft door te streven naar realisme eigenlijk de eerste Gotische fresco van Italië afgeleverd. Het bijzondere is dat dit werk maar 4 jaar na de fresco van Duccio is gemaakt en dat Martini toch zo’n andere insteek heeft gekozen.

capella niccolina
De Fresco in de Capella Niccolina door Fra Angelico (klik op de afbeelding voor een vergroting)


Invloed

Later zou de Gotiek zich nog verder ontwikkelen en langzaam overgaan in de Renaissance. Martini heeft in deze periode veel schilders geïnspireerd. De levendigheid van zijn figuren zien we steeds meer terug in andere Gotische werken, maar ook later aan het begin van de Renaissance blijven Martini’s ideeën belangrijk. Als we bijvoorbeeld kijken naar een schildering die Fra Angelico maakte in de pauselijke vertrekken van het Vaticaan rond 1450, zien we de levendigheid nog verder ontwikkeld.

De linkerkant van het werk toont de heiligen op ongeveer een zelfde manier als in het werk van Martini. Maar door de rechterkant van de fresco weet Angelico de levendigheid nog verder te vergroten door een deel van een druk plein af te beelden. Angelico voegt bovendien met een uitgebreide achtergrond nog een extra element toe. Martini heeft de achtergrond in de Maesta nog helemaal blauw gemaakt, maar bij Angelico is de achtergrond onderdeel van het werk geworden. Hiermee toont hij de definitieve overgang naar de Renaissance.

Mede door zijn Maesta wist Simone Martini grote faam te vergaren. Hij wordt na de dood van Duccio in 1318 gezien als de belangrijkste schilder van Siena, maar hij wordt zelfs gevraagd door de koning van Napels en kardinalen in Avignon. Ik moet u dan ook aanraden om als u ooit Toscane nog eens bezoekt, een kijkje te gaan nemen binnenin het Palazzo Publico. Naast deze prachtige Maestà vindt u hiet namelijk ook fresco’s van onder meer Lorenzetti. Een bijzondere belevenis!

De Maesta van Simone Martini is te zien in het Palazzo Publico van Siena. De Maesta van Duccio hangt in het Museo Opera dell’Duomo in Siena. De Ognissanti Madonna van Giotto hangt in het Uffizi te Florence en de fresco’s van Fra Angelico in de Capalla Niccolina zijn tegenwoordig onderdeel van de Vaticaanse Musea.

 

Kunst onder de loep Kunstgeschiedenis Menu Zwartwit.019

15 reacties op “de Maestà van Martini – Gotiek

  1. Allerzielen1985

    Mooie, gedegen bijdrage! Ben benieuwd of je binnenkort aandacht besteed aan avantgarde kunst.

  2. En ook mooi dat de afbeeldingen, door erop te klikken, vergroot kunnen worden.
    Chapeau voor het geheel!

  3. Prachtig!
    Zit die Italiaanse ijssalon er nog op het plein, waar gevulde ijsssoesjes de verrassing van de dag waren na overspoeld te worden met de rijkdom van die mooie stad?

  4. hele mooie bijdrage, Jeroen.
    groetje

  5. pacopainter

    Geweldig genoten.Aanbevolen

  6. Jeroen de Baaij

    @ allerzielen, bedankt! Het volgende werk dat ik bespreek komt uit 1949, meer verklap ik nog niet 😉
    @ summer, ik wilde de details goed zichtbaar hebben en dan ik 599px te weinig. Ik ben blij dat je het apprecieert.
    @ wj-tje, ik zou het niet weten, ik heb mijn ijsje ergens ander gehaald.
    @ dianne, pacopainter, bedankt, ik ben blij dat jullie met plezier het stuk gelezen hebbenReactie is geredigeerd

  7. Allerzielen1985

    1949… uh, heel toevallig Barrett Newman? 😉
    ‘The Sublime is now’? 😉 Heb er zelf veel over geschreven, i.v.m. mijn ‘polemiek’ met de postmodernistische esthetica 😉

  8. A C T U A L I T Y

    Hallo Jeroen de Baaij..
    Hier Joshua even vorige week wat contact..
    En nu pas kom ik weer langs je stond op mijn Lijstje!!
    Cést Vraiment Bjoetvoel!!
    Prachtig .. Ik heb ooit een Boek uit de Vorige eeuw op de Kop getikt..Over S I E N N A ..
    Dus dit spreekt mij zeer aan..
    een Groet à Vou e Au revoir !!
    JoshuaReactie is geredigeerd

  9. Jeroen de Baaij

    @allerzielen, het is niet newman 😉
    @joshua, bedankt voor je leuke reactie! we houden contact

  10. De Gotiek, Jeroen, het is mooi maar het trekt mij niet zo. Net zoals de Barok en de Renaissance, van wild-druk naar meer eenvoudige stijl.
    Maar vooral het religieuze is niet zo mijn domein. Al moet ik zeggen dat meneer Michelangelo heeft gewerkt als tien meikevers tegelijk. Het is mooi allemaal, dat wel, maar het uitgangspunt raakt mij niet.
    Doch, je hebt je best gedaan!

  11. Allerzielen1985

    Genau, dan zal ik maar afwachten wat je aanstipt uit 1949, ik laat mijn speculaties maar even achterwege.
    Heb je de Giacometti tentoonstelling gezien? 🙂

  12. kuifje simon

    Klasse Jeroen; een mooi "allerhande" onderwerp
    😉

  13. Jeroen de Baaij

    @ Johan, ieder heeft zo zijn favoriete stromingen en ik begrijp heel goed wat je bedoelt. Ik heb zelf ook niet zo heel veel met de barok, de renaissance vind ik vaak wel erg mooi.
    @ Allerzielen, Vanuit Parijs is het niet zo heel makkelijk om Nederlandse tentoonstellingen te bezoeken, maar ik heb 1,5 jaar geleden hier in Parijs een prachtige overzichtstentoonstelling van Giacometti gezien.
    @ Kuifje simon, Bedankt!

  14. Pingback: Kunstgeschiedenis: Italiaanse Primitieven « Vensters

  15. Pingback: Kunstgeschiedenis: Renaissance « Vensters

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: