//
u leest...
Onder de Loep

de Madonna van Munch – het Symbolisme

madonna van munch
Edvard Munch is natuurlijk het meest bekend vanwege ‘de Schreeuw’, waardoor andere werken van zijn hand weleens vergeten worden. Vandaag bekijk ik specifiek naar zijn Madonna uit 1894. Er bestaan meerdere versies van dit werk, waarvan er in 2004 nog één werd gestolen (samen met de Schreeuw) in Oslo. In 2006 werd dit werk beschadigd weer teruggevonden, maar gelukkig hangt het nu weer gerestaureerd in het museum. Ik gebruik het werk als voorbeeld uit het Symbolisme.

Het Symbolisme
Het symbolisme is een stroming aan het eind van de 19e eeuw die oorspronkelijk voortkomt uit de literatuur, maar ook in de beeldende kunst zijn weg heeft gevonden. Binnen het symbolisme ging de artiest op zoek naar de afbeelding van een realiteit die niet tastbaar was. Er werd dus geprobeerd om bijvoorbeeld emoties, ervaringen of ideeën te tonen.

Hierbij werd vaak gegrepen naar thema’s als erotiek en dood en werden mythische taferelen gebruikt als middel om tot de ziel door te dringen. In tegenstelling tot andere stromingen staat er dus niet een bepaalde techniek centraal, maar vooral een uitgangspunt. Hierdoor kiest iedere kunstenaar zijn eigen techniek en zijn er dus invloeden van bijvoorbeeld het impressionisme en het realisme, al wordt er door de meeste kunstenaars teruggegrepen op de romantiek.

Een favoriet onderwerp voor de symbolistische kunstenaars is de vrouw in de rol van ‘femme fatale’. Het naakt van de vrouw sluit vaak ook goed aan bij de mythische en magische sfeer die vaak heerst op de werken. Vergelijkbaar met de Madonna van Munch zijn bijvoorbeeld onderstaande werken van Pierre Puvis de Chavannes en Gustav Klimt.

chavannes  klimt

madonna van munch
In de Madonna van Munch treffen we Maria aan als de eerder genoemde femme fatale. Munch kiest ervoor om in dit werk Maria in een bijzondere houding neer te zetten. In de traditionele werken wordt Maria in vrome houding geschilderd, waarbij ze vaak haar hoofd iets naar beneden gebogen heeft en haar handen gevouwen.

Munch kiest voor tegenovergestelde, namelijk een erotisch getint werk waarin hij de schoonheid van het lichaam centraal stelt. Door de achtergrond dezelfde vormen te geven als het lichaam, benadrukt hij de houding van overgave. Toch zijn ook in dit werk enkele vrome elementen zoals de gesloten ogen en de algemene kalmte die de vrouw over zich heeft. Hij schetst een aantrekkelijke maar toch ook ingetogen vrouw die tegelijkertijd ‘lustobject’ en bron van het leven is. Hierdoor raakt hij de complexiteit van de mens.

Munch schildert een jonge gebalanceerde vrouw en lijkt op zoek naar de afbeelding van vertrouwen en overgave. Hij trekt een parallel tussen de overgave aan de liefde en de overgave aan het geloof. Iets wat zelfs terugkomt in het rode aureool om haar hoofd dat kan worden uitgelegd als een teken van het geloof als een teken van de liefde.

schieleInvloed
Munch heeft met zijn werken als voorbeeld gediend voor de expressionisten. Door tentoonstellingen aan het eind van de 19e eeuw in Duitsland werden de leden van de Duitse Die Brücke groep geconfronteerd met zijn werk. Maar er zijn ook invloeden van Munch te vinden bij de Oostenrijkse expressionist Egon Schiele die via zijn leermeester Gustav Klimt ongetwijfeld het werk van Munch kende.

Bijvoorbeeld in ‘de Dode Moeder’ van Schiele is op dezelfde manier de vorm van de achtergrond (in dit geval de moeder) aangepast aan de voorgrond. Bovendien is ook de emotionele lading van dit werk erg groot. Geboorte en overlijden worden in één doek gevangen.

De Madonna van Munch is één van mijn favoriete werken uit de Symbolistische periode, juist doordat hij zoveel complexiteit weet te leggen in de afbeelding van één vrouw. Het is een werk dat zo fascineert dat je er steeds naar kan blijven kijken. Verschillende versies van de Madonna
van Munch hangen onder meer in het Munch Museum in Oslo en het Museum of Modern Art in New York.

Blikvangers.005 In de serie ‘Onder de Loep’ staat steeds een kunstwerk centraal en wordt gekeken naar de positie van dit werk in de kunstgeschiedenis. Leer meer over deze topwerken en waarom ze zoveel invloed hebben gehad. Hier vind je het overzicht van alle bijdragen: Onder de Loep. Kunstgeschiedenis Menu Zwartwit.009

Reacties

9 gedachtes over “de Madonna van Munch – het Symbolisme

  1. Mooie beschrijving van Munch’ werk, meneer Jeroen. Hetgeen mij zeer aanspreekt is uw prent in het infoblok L’Art. Waarschijnlijk weet ge alreeds dat de maker dezer prent heer Monet is.
    Dit algeheel is een aanwinst op het VKblog!
    Daarnaast dank voor de verwijzing naar de komende Wetenschapsdag. Ik wist het nog niet…
    Wellicht ga ik ook proberen een wetenschappelijke verhandeling te produceren, zij het gewikkeld in een geheel persoonlijke weergave.

    Geplaatst door Johan HvD | 25 januari 2009, 15:58
  2. Ook ik ken Edvard Munch alleen van ´de Schreeuw´ eerlijk gezegd maar vind dit heel indrukwekkend en ga er meer van opzoeken. Erg mooi. Dank voor dit blog. Groet Marsjan.

    Geplaatst door marsjan | 25 januari 2009, 20:39
  3. @ Johan HvD, de prent is inderdaad van Monet, misschien dat ik deze nog eens bespreek in het kader van het impressionisme. Maar er zijn zoveel mooie impressionistische werken, dat het nog een lastige keuze wordt!
    @ marsjan, als je meerdere prenten gaat opzoeken van Munch, wil ik je ook zeker zijn versie van ‘de kus’ aanraden. Kijk maar eens hier:
    http://nl.easyart.com/posters/Edward-Munch/De-Kus,-1897-33481.htmlReactie is geredigeerd

    Geplaatst door Jeroen de Baaij | 25 januari 2009, 23:03
  4. Spreekt mij zeer aan

    Geplaatst door pacopainter | 27 januari 2009, 08:53
  5. *Jeroen, je zou bijvoorbeeld een gecombineerde impressionistische bespreking kunnen maken, maar waarschijnlijk kies je voor één bepaald werk?

    Geplaatst door Johan HvD | 28 januari 2009, 22:15
  6. Ik ben bang dat de besprekingen te lang worden, als ik ervoor kies om meerdere werken te nemen. Maar misschien is het een idee om meerdere besprekingen aan het impressionisme te wijden.

    Geplaatst door Jeroen de Baaij | 28 januari 2009, 22:56
  7. Ja, mooi. Meer, veel besprekingen. Ik ben benieuwd naar de interpretaties van ‘een amateur’! 😉

    Geplaatst door Johan HvD | 28 januari 2009, 23:26
  8. Geweldig de Madonna! Mooie interpretaties ook. Er zit meer essentie in het schilderij, zoals de achtergrond en het rode aureool ook het teken zijn van bloed en geweld, de donkere dichte ogen dat van de dood. En opgevallen dat haar rode navel, tepels en mond net zoals haar ronde buik niet alleen een teken zijn van seksualiteit maar ook dat van de vruchtbaarheid. De dood en het leven lopen hier hand in hand. Heel veel succes:)

    Geplaatst door Ginelly JvG | 6 januari 2013, 11:18

Trackbacks/Pingbacks

  1. Pingback: Wat is het enige schilderij met zijn eigen emoji? | // Vensters - 9 januari 2017

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Archief

Like //Vensters op Facebook!

Abonneer je op dit blog en ontvang een e-mailbericht bij elke nieuwe post!

Doe mee met 374 andere volgers

Creative Commons License
Op dit werk is een Creative Commons Licentie van toepassing.
%d bloggers liken dit: